Các thuốc điều trị lao

Các thuốc điều trị lao

SRHZE – Streptomycin, Rifampicin, Isoniazid, Pyzazinamid, Ethambuton 1.      Streptomycin ( S ) Diệt BK ngoài tế bào, hang lao Khuếch tán tốt ở tổ chức viêm Khó ktán vào tchức xơ, màng não Liều 15 mg/kg BN > 45tuổi; P<50 kg => 750 mg/ngày 2.      Rifampicin ( R ) Tác dụng với cả GR(+) và(-), M.Atypique Tác dụng diệt và tiệt khuẩn Viên 150mg, 300mg. Liều: 10mg/kg/d, tối đa 12mg/kg Liều hàng ngày và cách ngày như nhau. 3.      Isoniazid (H) – INH- Rimifon Diệt BK trong và ngoài tế bào Tăng đào thải vitamin B6 qua ntiểu làm viêm thần kinh ngoại vi Viên 50mg, 100mg, 150mg, 300mg Liều: hàng ngày 5mg/kg/d (4-6), tối đa 300mg          Cách ngày 3lần/tuần: 10 mg/kg (8-12) 4.      Pyzazinamid (PZA) Tác dụng đc với VK trong đại thực bào (tăng tdụng ở môi trường toan) Viên 250mg, 500mg. Liều: hàng ngày 25 mg/kg/d (20-30)  (tối đa người lớn 2g/ngày)       Cách ngày 3lần/tuần: 35 mg/kg (30-40) 5.      Ethambuton Kìm khuẩn, tránh đột biến kháng thuốc Viên 400mg Liều hàng ngày 15 mg/kg/d Cách 3lần/tuần: 25-30 mg/kg 6.      Kanamycin 1g (kháng lao loại2) Liều 0.5-1g/ngày Không có hiện tượng kháng chéo 7.      Levofloxacin 500-1000 mg/ngày Phác đồ: Mới: 2SRHZ / 6HE Tái phát, nặng: 2SRHZE/HRZE/5(HRE)3 Trẻ em: 2RHZ/4RH; nếu nặng (lao kê, màng não, lao xương) có thể thêm S trong 2 tháng đầu. Corticoids: kéo dài 1-3 tháng Liều 1mg/kg, giảm dần sau mỗi tuần.

S: diệt BK ngoài tế bào, hang lao Khó thấm màng não R: có chu kỳ ruột gan, giữ nđộ cao kéo dài trong máu, nđộ giờ thứ 3 và 6 như nhau Ntiểu màu đỏ Gây ứ mật, tăng Bilirubin máu H: hoại tử tế bào gan, làm tăng GOT     Phối hợp RH làm tăng men gan RH phối hợp- men gan cao thì theo dõi ngừng H hoặc ngừng cả 2. -          Diệt khuẩn: (S H) diệt BK ở đkiện binh thường -          Tiệt khuẩn: (R Z) diệt BK cả đkiện thường và đkiện đbiệt- tchức bã đậu,đại thực bào -          Kìm khuẩn: (E): ngưng vk ptriển Z:  viêm gan với liều cao,hiệnnay thường dùng liều tương đối an toàn.      Làm ứ a.uric → đau khớp E: độc thị giác, rối loạn màu đỏ-xanh. Levo 500mg/ngày, nếu dung lạp tốt, P>45kg thì có thể 750mg/ngày. uptodate Suy thận: điều chỉnh Z và E Z: 25-35 mg/kg 3lần/tuần E: 15-25 mg/kg 3lần/tuần Men gan cao: thay quinolon, ethambuton cho đến khi men gan < 2-3lần bình thường (levoflo, moxiflo) sau đó dùng lại R, nếu GOT không tăng sau 1 tuần dùng lại PZA, INH

	40kg <45 kg	50 kg	3lần/tuần
S 1g	750mg	1g	0
R 150mg	400mg (2.5viên)	500mg (3viên150)	500mg
H 50,100	200mg (2viên100)	250 (5v50 or 2.5v100)	500mg
Z 500mg	1000mg (2viên)	1250 (2.5viên)	1550-1750 mg
E 400mg	400mg (1.5viên)	750-800 (2viên)	1200-1500 mg (3viên)
RH 150/100 mg	2.5 viên	3viên	3v or 3vR150+5vH100???
RHZ 150/75/400 mg	2.5 viên	3viên

Bs.Hoàng Sơn

Read More

Dự phòng bệnh lao

Các yếu tố nguy cơ từ chuyển từ nhiễm lao sang bệnh lao

Khoảng 10% trong suốt cuộc đời những người khỏe mạnh có hệ thống miễn dịch bình thường bị nhiễm lao từ lúc nhỏ sẽ chuyển thành bệnh lao hoạt động. Với những người  suy giảm miễn dịch như đồng nhiễm HIV thì nguy cơ chuyển từ nhiễm lao sang bệnh lao hoạt động sẽ tăng lên 10% mỗi năm

Sự tập trung của các hạt khí dung trong không khí, bị chi phối bởi số lượng vi khuẩn do bệnh nhân ho khạc ra và sự thông khí tại khu vực phơi nhiễm.

 Thời gian tiếp xúc với các hạt khí dung bị nhiễm vi khuẩn lao

Trạng thái gần với nguồn các hạt khí dung mang vi khuẩn lao

Hệ thống miễn dịch suy giảm: HIV, tiểu đường, và suy dinh dưỡng

Những người sử dụng thuốc lá, rượu có thể làm gia tăng nguy cơ nhiễm lao và bệnh lao.

 Các yếu tố môi trường: Không gian chật hẹp, thông khí không đầy đủ, tái lưu thông không khí có chứa các hạt khí dung chứa vi khuẩn lao

Nguyên tắc phòng bệnh

- Giảm nguy cơ nhiễm vi khuẩn lao

- Giảm nguy cơ chuyển từ nhiễm lao sang bệnh lao hoạt động

Giảm nguy cơ nhiễm vi khuẩn lao

Kiểm soát nhiễm khuẩn lao là sự kết hợp các biện pháp nhằm hạn chế tối thiểu nguy cơ lan truyền bệnh lao trong cộng đồng.

1. Kiểm soát vệ sinh môi trường

- Giảm đậm độ các hạt nhiễm khuẩn trong không khí bằng thông gió tốt:

+ Cửa đi và cửa sổ của buồng khám, khu chờ và buồng bệnh cần được mở cho thông gió tự nhiên hoặc dung quạt điện đúng chiều để làm loãng các hạt nhiễm khuẩn và đẩy vi khuẩn ra ngoài, dưới ánh nắng mặt trời vi khuẩn lao sẽ dễ bị tiêu diệt.

+ Bố trí vị trí làm việc hợp lý theo chiều thông gió: Không để không khí đi từ người bệnh đến cán bộ y tế.

- Thay đổi hành vi của người bệnh (vệ sinh hô hấp) nhằm làm giảm các hạt nhiễm khuẩn ra môi trường:

+ Dùng khẩu trang hoặc ít nhất có khăn che miệng khi tiếp xúc nói chuyện với người khác (cán bộ y tế), khi hắt hơi, ho.

+ Khạc đờm vào giấy hoặc ca cốc, bỏ đúng nơi quy định, rửa tay xà phòng thường xuyên.

+ Lấy đờm xét nghiệm đúng nơi quy định, tốt nhất là ngoài trời, môi trường thông thoáng. Nếu không, cần ở nơi có thông gió tốt, ít khả năng tiếp xúc của nhân viên y tế và người khác. Không nên đặt nơi lấy đờm ở những phòng nhỏ đóng kín hoặc nhà vệ sinh.

2. Sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân cho nhân viên y tế

- Khẩu trang thông thường ít có tác dụng bảo vệ nhiễm vi khuẩn lao. Những nơi có nguy cơ lây nhiễm cao cần dung khẩu trang đạt tiêu chuẩn như loại N95 hoặc tương đương trở lên.

3. Giảm tiếp xúc nguồn lây

- Cách ly: nên có nơi chăm sóc điều trị riêng cho người bệnh lao phổi AFB (+), đặc biệt với lao phổi đa kháng thuốc.

- Trong các cơ sở đặc biệt như trại giam, trung tâm chữa bệnh, giáo dục và lao động xã hội (trung tâm 05/06) có thể có nhiều khả năng lây nhiễm rất cao, cần cách ly thỏa đáng những người bệnh để điều trị mới tránh được các vụ dịch nghiêm trọng.

- Nhân viên y tế cần tuân thủ quy trình khám, chăm sóc người bệnh: tiếp xúc gián tiếp qua vách kính, khám, hỏi bệnh, thực hiện tư vấn để người bệnh quay lưng lại. Thân thiện qua hành động, cử chỉ, lời nói chứ không nhất thiết phải tiếp xúc trực tiếp.

- Để bảo vệ cho người nhiễm HIV đến khám: cần xác định những người nghi lao (ho khạc) để hướng dẫn họ dùng khẩu trang, giấy che miệng, chuyển đến khu chờ riêng hoặc phòng cách ly (nếu có) và ưu tiên khám trước để giảm thời gian tiếp xúc.

Bs.Hoàng Sơn

Read More

Chẩn đoán lao phổi

Lâm sàng chẩn đoán lao phổi

- Toàn thân: Sốt nhẹ về chiều, ra mồ hôi đêm, chán ăn, mệt mỏi, gầy sút cân.

- Cơ năng: Ho, khạc đờm, ho ra máu, đau ngực, khó thở.

- Thực thể: Nghe phổi có tiếng bệnh lý (ran ẩm, ran nổ,....).

Cận lâm sàng chẩn đoán lao phổi

- Soi đờm trực tiếp tìm AFB: Tất cả những người có triệu chứng nghi lao phải được xét nghiệm đờm phát hiện lao phổi. Xét nghiệm 2 mẫu đờm tại chỗ được hướng dẫn lấy đúng cách, thời điểm lấy mẫu 1 và mẫu 2 phải cách nhau trên 2 giờ.   

- Xét nghiệm Xpert MTB/RIF nếu có thể.

- Nuôi cấy tìm vi khuẩn lao: Nuôi cấy trên môi trường đặc cho kết quả sau 3-4 tuần. Nuôi cấy trong môi trường lỏng (MGIT).

- Xquang phổi chuẩn: Hình ảnh trên phim Xquang gợi ý lao phổi tiến triển là thâm nhiễm, nốt, xơ hang, có thể co kéo ở 1/2 trên của phế trường, có thể 1 bên hoặc 2 bên. Ở người có HIV, hình ảnh Xquang phổi ít thấy hình hang, tổn thương khoảng kẽ nhiều hơn và có thể ở vùng thấp của phổi.

- Phản ứng Tuberculin (Mantoux): Phản ứng Mantoux chỉ có ý nghĩa hỗ trợ trong chẩn đoán, nhất là chẩn đoán lao ở trẻ em khi phản ứng dương tính mạnh (≥ 15 mm đường kính cục phản ứng với Tuberculin PPD).

 Chẩn đoán xác định lao phổi

- Lao phổi AFB(+): Có ít nhất 1 mẫu đờm hoặc dịch phế quản, dịch dạ dày có kết quả AFB(+) tại các phòng xét nghiệm được kiểm chuẩn bởi Chương trình chống lao Quốc gia.

- Lao phổi AFB(-): Khi có 2 mẫu đờm AFB(-),người bệnh cần được thực hiện quy trình chẩn đoán lao phổi AFB(-) (phụ lục 1).

Người bệnh được chẩn đoán lao phổi AFB(-) cần thoả mãn 1 trong 2 điều kiện sau:

            + Có bằng chứng vi khuẩn lao trong đờm, dịch phế quản, dịch dạ dày bằng phương pháp nuôi cấy hoặc các kỹ thuật mới như Xpert MTB/RIF.

            + Được thầy thuốc chuyên khoa chẩn đoán và chỉ định một phác đồ điều trị lao đầy đủ dựa trên (1) lâm sàng, (2) bất thường nghi lao trên Xquang phổi và (3) thêm 1 trong 2 tiêu chuẩn sau: HIV(+) hoặc không đáp ứng với điều trị kháng sinh phổ rộng.

- Lao kê: Là thể lao phổi khó chẩn đoán vì thường nhầm với một số bệnh khác.

Lâm sàng: Triệu chứng lâm sàng thường rầm rộ với triệu chứng toàn thân nhiều hơn là triệu chứng hô hấp, sốt cao liên tục, kéo dài không rõ nguyên nhân. Có thể gặp bệnh cảnh lâm sàng không rầm rộ. 

Chẩn đoán xác định: Thể điển hình có bệnh cảnh lâm sàng nặng, cấp tính, Xquang phổi có nhiều nốt mờ kích thước nhỏ đậm độ đều và lan toả phân bố  khắp 2 phổi. Xét nghiệm vi khuẩn lao tại các mẫu bệnh phẩm (đờm, nước tiểu, máu) có thể dương tính.

Ngoài tổn thương tại phổi, lao kê thường có tổn thương ngoài phổi, trong đó cần chú ý đến lao màng não, nhất là ở trẻ em và người nhiễm HIV.

d. Chẩn đoán phân biệt với một số bệnh: Giãn phế quản, ung thư phổi, viêm phổi, áp xe phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Ở người có HIV cần phân biệt chủ yếu với viêm phổi, nhất là viêm phổi do Pneumocystis jiroveci hay còn gọi là Pneumocystis carinii (PCP).

Bs.Hoàng Sơn

Read More

Hãy nghĩ đến lao phổi

Lao phổi là bệnh không nên bỏ qua chẩn đoán

Người nghi lao phổi có thể được xác định qua các triệu chứng thường gặp như:

- Ho kéo dài trên 2 tuần (ho khan, ho có đờm, ho ra máu) là triệu chứng nghi lao quan trọng nhất.

Có thể kèm theo:

- Gầy sút, kém ăn, mệt mỏi.

- Sốt nhẹ về chiều.

- Ra mồ hôi “trộm” ban đêm.

- Đau ngực, đôi khi khó thở.

Nhóm nguy cơ cao gây ra bệnh Lao cần chú ý:

- Người nhiễm HIV/AIDS

- Người tiếp xúc trực tiếp với nguồn lây, đặc biệt trẻ em

- Người mắc các bệnh mạn tính: loét dạ dày-tá tràng, đái tháo đường, ...

- Người nghiện ma tuý, rượu, thuốc lá, thuốc lào

- Người sử dụng các thuốc giảm miễn dịch kéo dài như Corticoid, hoá chất điều trị ung thư …

Các trường hợp bất thường trên Xquang phổi đều cần xem xét đến chẩn đoán lao phổi.

Bs.Hoàng Sơn

Read More